Erzurum’un yüzyıllardır süregelen kuşçuluk geleneği, modern şehirleşmenin etkisiyle giderek daralan yaşam alanları nedeniyle risk altına giriyor. Pasinler İbrahim Hakkı İmam Hatip Ortaokulu öğrencileri ise bu köklü kültürü bilimsel bir çalışmayla gündeme taşıyarak önemli bir başarıya imza attı.
Yasin Koçoğlu ve Yusuf Efe Kalcık, danışman öğretmen Lokman Daştan rehberliğinde hazırladıkları “Kentsel Dönüşümün Erzurum Kuşçuluk Geleneğine Etkisi ve Kültürel Sürdürülebilirlik Önerileri” başlıklı projeleriyle, TÜBİTAK 2204-B Ortaokul Öğrencileri Araştırma Projeleri Yarışması kapsamında binlerce proje arasından seçilerek bölge yarışmasına katılmaya hak kazandı.
Coğrafya alanında ve “Kültürel Miras” tematik başlığı altında hazırlanan proje, Erzurum’da nesilden nesile aktarılan kuşçuluk geleneğinin kentsel dönüşüm ve şehirleşme sürecinden nasıl etkilendiğini bilimsel verilerle ortaya koymayı amaçlıyor. Araştırma kapsamında Erzurum’da aktif olarak kuşçulukla ilgilenen 15 kişiyle yarı yapılandırılmış saha görüşmeleri gerçekleştirildi ve elde edilen veriler tematik analiz yöntemiyle değerlendirildi.
Mekânsızlık Geleneği Tehdit Ediyor
Araştırmanın bulgularına göre kuşçuluk geleneğinin karşı karşıya olduğu en büyük sorun “mekânsızlık”. Görüşmelere katılan kuşçular, geçmişte damlarda, avlularda ve açık alanlarda rahatlıkla sürdürülen kuş yetiştiriciliğinin, apartmanlaşma ve kentsel dönüşüm nedeniyle giderek zorlaştığını ifade etti.
Eski yaşam alanlarının ortadan kalkması, yalnızca kuşların barınma alanlarını daraltmakla kalmıyor; aynı zamanda bu kültür etrafında oluşan mahalle dayanışması ve sosyal bağların da zayıflamasına neden oluyor.
Sessizce Kaybolan Biyolojik Miras
Çalışma, kuşçuluğun yalnızca sosyal ve kültürel bir gelenek olmadığını, aynı zamanda biyolojik bir miras taşıdığını da ortaya koydu. Görüşmelerde Erzurum’a özgü bazı yerel kuş ırklarının giderek azaldığı, özellikle Kolik ırkının artık neredeyse hiç görülmediği ifade edildi.
Türkiye genelinde bilinen Erzurum Beyazı ırkının sayısındaki düşüş de bu biyolojik mirasın sessiz bir yok oluşla karşı karşıya olduğunu gösteriyor.
“Kuşçuluk Bir Hobi Değil, Bir Yaşam Kültürü”
Projeye katkı sunan kuşçular, Erzurum’da kuşçuluğun yalnızca bir hobi olarak görülmediğini vurguluyor. Katılımcılara göre kuşçuluk; kimlik, aidiyet, mahalle kültürü ve sosyal dayanışmanın önemli bir parçası.
Kuş yetiştiriciliği, birçok kişi için günlük hayatın yorgunluğundan uzaklaştıran bir uğraş olmanın ötesinde, dostlukları pekiştiren ve kuşaktan kuşağa aktarılan bir yaşam biçimi olarak görülüyor. Bu yönüyle çalışma, kuşçuluğun Erzurum’da yaşayan bir kültürel miras niteliği taşıdığını güçlü biçimde ortaya koyuyor.
Çözüm Önerisi: Organize Kuşçuluk Alanları
Proje yalnızca sorunun tespit edilmesiyle sınırlı kalmadı; sürdürülebilir çözümler de önerdi. Araştırma sonucunda kuşçuların ortak talebinin, şehir merkezine yakın, güvenli ve ortak kullanım alanlarına sahip organize kuşçuluk sahalarının kurulması olduğu belirlendi.
Çalışmada ayrıca kuşçuluk kültürünün mimari, sosyal ve mekânsal yönlerini görünür kılacak küçük ölçekli bir kültürel mekân prototipi önerildi. Bu modelin, hem kuşçuluk geleneğinin korunmasına hem de Erzurum’un kültür turizmine katkı sağlayabileceği değerlendiriliyor.
Geleneksel kuşçuluk alanlarının estetik ve düzenli bir yapıya kavuşturulmasıyla foto safari ve kültürel gezi meraklılarının ilgisini çekebilecek yeni deneyim alanlarının oluşabileceği belirtiliyor.
Gençlerden Kültürel Mirasa Sahip Çıkış
Danışman öğretmen Lokman Daştan, öğrencilerin yaşadıkları şehrin kültürel değerlerini bilimsel bir bakış açısıyla ele almasının son derece önemli olduğunu belirterek, bu çalışmanın Erzurum’un yaşayan mirasına sahip çıkılması açısından değerli bir adım olduğunu ifade etti.
Pasinler İbrahim Hakkı İmam Hatip Ortaokulu öğrencileri tarafından hazırlanan proje, Trabzon’da gerçekleştirilecek bölge yarışmasında jüri karşısına çıkarak Türkiye finallerine katılabilmek için yarışacak.
Genç araştırmacıların bu çalışması, Erzurum’un gökyüzünde süzülen kadim bir kültürün geleceğine ışık tutmayı hedefliyor.
Mavi Yıldırım
YORUMLAR